Ter gelegenheid van de North Sea Summit in Hamburg roepen energiecoöperaties ministers op om burgers centraal te stellen in energieonafhankelijkheid door hen een plaats te geven in de ontwikkeling van offshoreprojecten. Concreet vragen de coöperaties onze premier om het belang van burgerparticipatie in de toekomstige Prinses Elisabeth Zone te benadrukken.
De Belgische energietransitie kan niet slagen zonder een gediversifieerde energiemix en een versterkte energieonafhankelijkheid. En de Belgische burgers kunnen daar rechtstreeks aan bijdragen. Onze Energie, een initiatief dat bijna een jaar geleden werd gelanceerd door 32 Belgische burgercoöperaties verenigd in SeaCoop, bewijst het: Belgische burgers zijn vandaag mede-eigenaars van een offshore windmolenpark dat lokale, stabiele en betaalbare hernieuwbare energie produceert.
Het Northwind-park, 42 km voor de kust van Zeebrugge, illustreert het succes van burgerparticipatie in offshore-energie. Dankzij de gecoördineerde investering van lokale coöperaties is windenergie op zee niet langer voorbehouden aan grote industriële spelers: ze is nu ook rechtstreeks eigendom van de burgers. Samen bezitten de coöperaties 10 % van Aspiravi Offshore, eigenaar van 70 % van het Northwind-park, wat overeenkomt met vijf offshore windturbines die het jaarlijkse verbruik van ongeveer 15.000 huishoudens kunnen dekken.
Burgers blijven gemobiliseerd: een verwachte beslissing van de regering
België staat op het punt om een van de grootste offshore windenergieprojecten uit zijn geschiedenis te ontwikkelen: de Prinses Elisabeth zone 1 (PEZ1). Op verzoek van de regering hebben verschillende consortia zich georganiseerd om directe burgerparticipatie in hun offerte voor PEZ1 te implementeren.
Deze ambitie wordt nu echter bedreigd: de aanbesteding werd in juli 2025 twee maanden voor de datum van indiening van de offertes stopgezet, terwijl de coöperaties en hun partners al enorm veel voorbereidend werk hadden verricht. Naar aanleiding van deze aankondiging hebben 20.000 burgers dit najaar een petitie ondertekend om hun stem te laten horen en hun plaats in de energietransitie te verzekeren.
De krant De Tijd meldde op 22 januari dat de huidige regering naar alle verwachting een kruis maakt over het toekennen van extra punten voor burgerparticipatie in de nieuwe aanbesteding. De regering heeft hierover nog geen duidelijke informatie verstrekt, terwijl dat voor oktober 2025 was gepland...
“De burgers staan nog steeds in de startblokken”, herinnert Philippe Awouters, gedelegeerd bestuurder van SeaCoop, ons. “Ze verdienen een duidelijk antwoord van de regering: het behoud van burgerparticipatie als criterium in de aanbesteding is essentieel om België een Europees model van democratische transitie te laten blijven.”
Deze extra punten stelden de consortia in staat om burgers te betrekken bij het kapitaal van de nieuwe parken. Het is jammer dat deze maatregel wordt geschrapt, vooral gezien de geldende Europese richtlijnen op dit gebied en de nieuwe regels van de Net Zero Industry Act (NZIA), die kwalitatieve criteria in overheidsopdrachten vooropstellen.
Energie geproduceerd ten behoeve van de burgers
Belangrijker echter is dat de burger de toegang voor elektriciteit aan een lange termijn vaste prijs wordt ontnomen. Dit recht was ingeschreven in de vorige tenderprocedure op basis van een Koninklijk Besluit voor 25% van het volume van de elektriciteit. Deze 25% zouden nu bijkomend naar de industrie kunnen gaan bovenop de reeds voorziene 50%. Elektriciteit aan vaste prijs voor de industrie is van belang voor de competitiviteit van Belgische bedrijven. Burgers moeten hier echter ook toegang toe hebben.
Een langetermijnvisie voor de energietransitie
Tegen 2035 wil Onze Energie een half miljoen Belgen via coöperaties en leveranciers van groene en burgerstroom Ecopower in Vlaanderen en Cociter in Wallonië laten deelnemen aan de productie en levering van hernieuwbare elektriciteit.
Naast de geproduceerde megawatturen verdedigt het project een democratische visie op de energietransitie, waarbij burgers niet louter consumenten zijn, maar volwaardige actoren die rechtstreeks de controle over hun energierekeningen en het beheer van de infrastructuur terugnemen.
Burgerparticipatie, een kans en geen kostenpost
SeaCoop benadrukt dat burgerparticipatie een strategische kans is. Het zorgt voor stabiele financiering, versterkt de maatschappelijke betrokkenheid en vermindert de afhankelijkheid van grote buitenlandse spelers. Het is van cruciaal belang dat dit criterium in de PEZ1 en in toekomstige offshoreprojecten wordt gegarandeerd, zodat het unieke Belgische model zich verder kan ontwikkelen en Europa kan inspireren.
Ter gelegenheid van de North Sea Summit roept “Onze Energie” de federale regering dan ook op om haar verantwoordelijkheid te nemen en onverwijld te bevestigen dat burgerparticipatie een criterium zal blijven in alle toekomstige offshore-aanbestedingen.
De Belgische burgers zijn er klaar voor en wachten op een duidelijk antwoord om actief te kunnen blijven deelnemen aan de energietransitie.